Hüseyin Tevfik Paşa ve Linear Algebra - Kâzım Çeçen

çıklama Bölümü 56 Sayfa Türkçe, Orijinal Kitap Dili İngilizce 

***

19. yy.da Osmanlılarda batılılaşma kapsamında görülen bilimsel faaliyetler, Avrupa’da
yazılan kitaplardan çeviriler yapmaktan ileri gidemiyordu. Böyle bir ortam içerisinde
Hüseyin Tevfik Paşa, matematiğin en yeni alanlarında önemli çalışmalar yaparak
bunu İngilizce bir kitap halinde 1882’de İstanbul’da yayımlamış, yüzyıllar boyunca
matematiğin temel bilgilerinden yoksun olan Osmanlı toplumu içerisinde orijinal
çalışmalar yapan ve yayınlayan ilk bilim adamı olma şerefini kazanmıştır.
II. Abdülhamit devrinde Osmanlı toplumu içerisinde büyük itibar gören Hüseyin
Tevfik Paşa, Mühendishane Nazırlığı, Maliye, Ticaret, Nafia Nazırlıklarında bulunarak
Mareşallik rütbesine yükseltilmiştir.

Prof. Dr. A. M. Celal Şengör’ün Almanya’da eski kitaplar listesinde Tevfik Paşa’nın
adını görerek aldığı “Linear Algebra”nın 1892 tarihli genişletilmiş ikinci baskısını
İTÜ’ye getirmesi üzerine, bu önemli bilim adamının hayatı hakkında bilgi toplanmaya
başlanmıştır.

Araştırmalar sonucu kitabın 1. Baskısından Türkiye’de yalnız bir adet, 2. Baskısından
ise iki adet bulunabildiğinden, Linear Algebra’nın tıpkı basımının yapılmasına karar
verilmiş; Prof. Dr. Kazım Çeçen tarafından hazırlanan Hüseyin Tevfik Paşa ve “Linear
Algebra” isimli kitap, 1988 yılında İTÜ Bilim ve Teknoloji Tarihi Araştırma Merkezi
tarafından yayımlanmıştır. Kitabın birinci bölümü Hüseyin Tevfik Paşa’nın hayatı ve
eserleri, ikinci bölüm ise Linear Algebra’nın basımı ve bilimsel değerlendirmesine
ayrılmıştır. Linear Algebra adlı kitabın bilimsel yönden değerlendirilmesi, bu alandaki
en büyük otorite olan Ord. Prof. Dr. Cahit Arf tarafından yapılmıştır.

Hüseyin Tevfik Paşa’nın bu önemli eserini, matematikle uğraşanlardan ziyade, bilim
tarihi yapanların incelemelerine sunmak ve tamamen yok olmasını önlemek üzere
hazırlanmış olan Hüseyin Tevfik Paşa ve ”Linear Algebra” kitabının zaman içerisinde
tükenmesi üzerine, İTÜ Rektörlüğü, “2019 Prof. Dr. Fuat Sezgin Yılı” kapsamında
kitabın yeniden basımına karar vermiştir.
İTÜ Vakfı olarak ikinci baskısını yaptığımız Hüseyin Tevfik Paşa ve ”Linear Algebra”
kitabı, ülkemizin bilim tarihinde ve İTÜ tarihinde önemli yerleri olan iki bilim insanı
Hüseyin Tevfik Paşa ile Prof. Dr. Kazım Çeçen’in değerli hatırasına ithaf edilmiştir.