Çocuklarımızın hem fiziksel hem de duygusal olarak büyük bir değişimden geçtikleri, fırtınalı ama bir o kadar da heyecan verici bir dönem ergenlik. Bir zamanların uslu çocuğu şimdi kapıları çarpabiliyor, gözleri dalıp gidebiliyor, belki eskisinden daha alıngan, daha tepkisel olabiliyor. Tabii biliyoruz ki bu sadece “ergenlik işte” deyip geçilecek bir durum değil. Onlar da kendi içlerinde büyük bir mücadele veriyorlar: değişen bedenler, yoğunlaşan dersler, karmaşıklaşan arkadaşlıklar, gelecek kaygıları… Tüm bu ergenlikte stres nedenleri, yavrularımızın omuzlarına ağır bir yük bindirebiliyor. Peki, biz ebeveynler olarak bu zorlu süreçte onlara nasıl destek olabiliriz? Sürekli artan ergenlikte stres belirtileriyle başa çıkmalarına nasıl yardımcı olabiliriz? Endişelenmeyin, bu yolculukta yalnız değilsiniz. Gelin, hepimizin zaman zaman yaşadığı bu kafa karışıklığını biraz olsun dağıtalım ve uzmanların da önerdiği stresi azaltmanın yollarını, çocuklarımıza nasıl sunabileceğimize birlikte bakalım. İşte size ve çocuğunuza iyi gelecek 7 etkili yöntem:
Stres altındayken vücut “savaş ya da kaç” moduna geçer ve enerji birikir. Bu biriken enerjinin sağlıklı bir şekilde dışarı atılması gerekir. İşte egzersiz, tam da burada devreye giriyor. Düzenli fiziksel aktivite, mutluluk hormonu olarak bilinen endorfinin salgılanmasını tetikler, bu da çocuğunuzun ruh hâlini iyileştirir ve gerginliğini azaltır. Onu, sevdiği bir spora yönlendirebilir, birlikte yürüyüşlere çıkabilir, bisiklete binebilir veya belki evde dans edebileceği bir ortam yaratabilirsiniz. Önemli olan, bunu bir zorunluluk gibi sunmak yerine keyif alacağı bir aktivite olarak teşvik etmeniz. Unutmayın, siz de hareket ederek ona iyi bir şekilde rol model olabilirsiniz.
Ergenlik döneminde zihin, bir sürü düşünceyle dolup taşabilir. Geçmişin pişmanlıkları, geleceğin kaygıları arasında sıkışıp kalmak, kişinin stresini hayli artırır. Çocuğunuza “şimdi ve burada” kalmayı öğretmenin yollarını arayabilirsiniz. “Mindfulness” yani bilinçli farkındalık çalışmaları, bu konuda size çok yardımcı olabilir. Sakın bunu karmaşık bir şey gibi düşünmeyin. Yalnızca birkaç dakikalığına durup nefesine odaklanmak bile büyük fark yaratabilir. Belki yatmadan önce birlikte birkaç derin nefes alıp verme egzersizi yapabilirsiniz ya da stresli hissettiğinde basit bir nefes tekniğini (örneğin, 4 saniye nefes al, 4 saniye tut, 6-8 saniye sonrasında yavaşça ver) denemesini önerebilirsiniz. Piyasada gençler için tasarlanmış mindfulness uygulamaları da mevcut. Özellikle sınav stres azaltma teknikleri arıyorsanız, bu tür sakinleşme yöntemleri çok işe yarayacaktır.
Uykusunu alamamış bir ergenin daha sinirli, daha tepkisel ve strese karşı daha dayanıksız olması son derece doğal. Beynin ve bedenin dinlenip kendini yenilemesi için ergenlik döneminde en az 8-10 saat kaliteli uyku şart ancak ödevler, sosyal hayat, ekran başında geçirilen süre derken uyku düzeni kolayca bozulabiliyor. Ebeveyn olarak belirli bir yatma saati konusunda çok katı olmadan, tutarlı bir şekilde destek olabilir, yatmadan önce ekran kullanımını sınırlamasına yardım edebilir, odasının uyku için uygun (serin, karanlık, sessiz) olmasını sağlayabilirsiniz. Dinlenmiş bir genç, gün içindeki stres faktörleriyle daha iyi başa çıkacaktır, emin olun.
Gençler bazen sadece anlaşılmak ve dinlenilmek isterler. Onların sorunlarını hemen çözmeye çalışmak yerine yalnızca duygularını ifade etmelerine izin vermeniz, yargılamadan dinlemeniz çok daha değerli olabilir. Basit bir “Anlatmak ister misin?” sorusu yöneltmeniz bile çok değerli. Konuşmaya hazır olmadığında zorlamamanız ama kapıyı her zaman açık bırakmanız da önemli. Belki konuşmak yerine yazmak ona daha iyi geliyor olabilir? Bu noktada ona bir günlük tutmasını önerebilirsiniz. Duygularını ve düşüncelerini kâğıda dökmesi, içindeki karmaşayı azaltmasına zemin hazırlayabilir. Ayrıca bazen iyi bir kitap okuması da zihnini dağıtıp farklı perspektifler kazanmasına olanak verebilir. Kafa dağıtacak, ona hitap edecekçocuk, gençlik kitapları önerileri bulmasını sağlayabilirsiniz.
Okul ve üniversite hazırlık sınavları, üzerine saatlerce kafa yorduğu projeler, hâlihazırda olan ve giderek artan sosyal sorumluluklar... Ergenlikte yapılacaklar listesi uzadıkça, bunalmışlık hissi de doğal olarak artabilir. “Hiçbir şeye yetişemiyorum!” düşüncesi, zaten başlı başına bir stres kaynağı. Çocuğunuza zamanını yönetme ve görevlerini planlama konusunda rehberlik edebilirsiniz. Fakat onun yerine yapmak şeklinde değil. Birlikte bir çalışma programı oluşturabilir, büyük projeleri küçük ve yönetilebilir adımlara bölmesine yardımcı olabilir, önceliklerini belirlemesi için ona destek çıkabilirsiniz. Bir sorunla karşılaştığında hemen çözüm sunmak yerine, “Sence ne yapabiliriz?”, “Farklı çözüm yolları neler olabilir?” gibi sorularla onu düşünmeye teşvik etmeniz, problem çözme kaslarını geliştirmesini sağlar ve kontrolün kendisinde olduğu hissini pekiştirir.
Evet, önemliler ama hayat sadece derslerden ve sorumluluklardan ibaret değil. Çocuğunuzun gerçekten keyif aldığı, onu rahatlatan, yaratıcılığını ortaya çıkaran aktivitelere zaman ayırması sandığınızdan daha da önemli. Bu bir müzik aleti çalmak, resim çizmek, spor yapmak, arkadaşlarıyla vakit geçirmek, kitap okumak ya da belki de ölçülü bir şekilde ve tabii ekran süresini dengede tutmak kaydıyla sevdiğibilgisayar oyunu çeşitleri ile kafa dağıtmak olabilir. Hobiler, hiç kuşkusuz stresli anlarda sığınılacak güvenli limanlar gibidir, enerjiyi tazeler ve hayata keyif katar. Onun ilgi alanlarına saygı duymanız ve bu alanları desteklemeniz, strese karşı direncini oldukça artıracaktır.
Toplumun ve bazen farkında olmadan bizim de yüklediğimiz “başarılı olma” baskısı, gençler üzerinde büyük bir stres yaratabiliyor. Sürekli en iyi olmaya çalışmak, hata yapmaktan korkmak zor ve zor olduğu kadar da yıpratıcı. Çocuğunuza her zaman mükemmel olmak zorunda olmadığını, önemli olanın elinden gelenin en iyisini yapmaya çalışmak olduğunu anlatın. Sonuçtan çok çabalarını takdir edin ve kendi hatalarınızdan nasıl ders çıkardığınızı ona anlatarak daima örnek olun. Kendine karşı anlayışlı ve şefkatli olabilmeyi öğrenmesi, yani başarısızlıklar veya zorluklar karşısında kendini hırpalamak yerine durumu kabullenip devam edebilmesi, stresle başa çıkma sürecinde kazanacağı en değerli becerilerden biri hâline gelecek.
Ergenlikte stres yönetimi ve stres azaltma yöntemleri hem gençler hem de biz ebeveynler için bir öğrenme süreci. Tabii sizlerle paylaştığımız bütün bu öneriler, sihirli bir değnek değil belki ama çocuğunuza destek olabileceğiniz, ona yol gösterebileceğiniz değerli araçlar. Unutmayın, en önemlisi, onu koşulsuz sevdiğinizi, zorlandığında yanında olduğunuzu, ona güvendiğinizi hissettirmeniz. Açık iletişim kanalları, sabır ve anlayış, bu fırtınalı dönemi daha sakin geçirmesine yardım edecektir. Aklınızdan asla çıkarmayın, sizin desteğiniz, onun en büyük gücü.
Çocuğunuzun rahatlamasını sağlayacak kitaplar, yeni hobiler keşfetmesini mümkün kılacak malzemeler ya da sadece keyifli vakit geçirebileceği oyunlar gibi stresten uzaklaşmasına destek olacak ürünler için geniş Pazarama kataloglarına göz atabilirsiniz. Kendinize ve çocuğunuza iyi bakmanız için ihtiyacınız olabilecek pek çok şey Pazarama'da sizi bekliyor.