Anne ve baba olarak en temel içgüdümüz, yavrularımızı korumaktır. Hatta onları pamuklara sarmak, her türlü tehlikeden uzak tutmak isteriz. Ama biliyoruz ki hayatta onları sürekli bir fanusun içinde tutmamız mümkün değil; okula gidiyorlar, parka çıkıyorlar, arkadaşlarıyla oynuyorlar, dijital dünyada geziniyorlar. Bu nedenle onları fiziksel olarak korumaya çalışmamız kadar, onlara kendi kişisel güvenliklerini sağlayacak bilgi ve becerileri kazandırmamız da önem arz ediyor. Bu konuyu konuşmak, özellikle de cinsel istismar gibi hassas boyutlarını ele almak bizleri tedirgin edebilir. Fakat çocuklarda kişisel güvenlik bilincini oluşturmak, onları karanlıkta bırakmak yerine ellerine bir fener vermek gibidir. Doğru bilgilerle donanmış, sınırlarını bilen, “hayır” diyebilen ve güvendiği yetişkinlere her şeyi anlatabileceğini bilen bir çocuk, potansiyel risklere karşı çok daha güçlü ve hazırlıklı olur. Gelin, bu hassas konuyu nasıl konuşabileceğimizi, çocuklarımıza hangi temel kişisel güvenlik kurallarını öğretebileceğimizi ve bu süreçte nelere dikkat etmemiz gerektiğini birlikte ele alalım. Karşınızda, çocuklarda kişisel güvenlik önerileri ve tavsiyeleri!
Çocuklarda kişisel güvenlik eğitimi bir kerelik, üstü kapalı bir konuşma değil; âdeta çocuğumuzla birlikte büyüyen, gelişen ve yaşamın içine örülen bir süreç olduğunu unutmayın. Bugün anlattıklarımızın tohumları belki hemen yeşermeyecek ama zamanla farklı deneyimlerle anlam kazanacaktır. Bu yüzden önemli konuları, çocuğunuzun yaşına ve anlayış düzeyine uygun şekilde ara ara, farklı vesilelerle tekrar gündeme getirmeniz çok değerli. Belki okuduğunuz bir hikâyedeki karakterin yaşadıkları, parkta şahit olduğunuz bir durum veya sadece günlük bir sohbet, bu güvenlik mesajlarını pekiştirmek için doğal bir fırsata dönüşebilir. Amacınız, onları sürekli bir endişe içinde bırakmak değil, bilgiyle donatarak güçlendirmek olduğundan yaklaşımınızın her zaman sakin, açık ve onların anlayabileceği bir dilde olması esas. Bu, aranızda güvenli bir iletişim kanalı oluşturur ve onların her türlü konuda size rahatça gelebilmesini sağlar.
Daha okul öncesi dönemden itibaren çocuklarımıza vücutlarının kendilerine ait ve özel olduğunu öğretmeliyiz. Mayo ya da iç çamaşırıyla kapattığımız bölgelerin (ağız ve dudaklar da dâhil edilebilir) “özel bölgeler” olduğunu, bu bölgelere başkalarının dokunmaması gerektiğini net bir dille anlatmalıyız. Aynı şekilde, kendilerinin de başkalarının özel bölgelerine dokunmaması gerektiğini vurgulamalıyız. Vücut bölümlerini doğru isimleriyle, utanmadan, çekinmeden öğretmemiz de önemli. Bu, olası bir istismar durumunda çocuğun ne olduğunu daha net ifade edebilmesini mümkün kılacaktır.
Dokunmanın farklı anlamları olduğunu anlatın. Sarılmak, başını okşamak gibi sevgi gösteren “iyi dokunuşlar” ile onları rahatsız eden, üzen, korkutan veya canını acıtan “kötü dokunuşlar” arasındaki farkı basit örneklerle açıklayın. Özellikle özel bölgelerine yönelik doktor muayenesi gibi özel durumlar hariç (bu durumda bile anne/babanın yanında olacağı bilgisiyle) her türlü dokunuşun kabul edilemez olduğunu belirtin. Kendilerini rahatsız hissettiren dokunuşlara “Hayır!” deme hakları olduğunu söyleyin.
Çocuklarımıza duygusal olarak da sınır koyma hakkı olduğunu öğretmeliyiz. İstemediği bir şeye, onu rahatsız eden bir davranışa ya da söze “Hayır!” diyebileceğini bilmeli. Bu, yalnızca istismardan korunmak için değil genel sosyal ilişkilerinde de kendilerini ifade edebilmeleri ve istemedikleri durumlara karşı durabilmeleri için çok önemli bir beceridir.
“Bu aramızda sır kalsın” tuzağına karşı çocuklarımızı uyarmalıyız. Doğum günü sürprizi gibi mutlu eden, heyecanlandıran “güvenli sırlar” ile onları üzen, korkutan, kafasını karıştıran veya rahatsız hissettiren “tehlikeli sırlar” arasındaki farkı anlatın. Özellikle bir yetişkinin onlardan bir sır saklamasını istemesi durumunda, bu sır onları rahatsız ediyorsa bunu mutlaka güvendikleri başka bir yetişkine anlatmaları gerektiğini üstüne basa basa söyleyin. “Annenle babanın bile bilmemesi gereken hiçbir sır yoktur.” mesajınız çok net olmalı.
Her çocuğun başı sıkıştığında, korktuğunda ya da kafası karıştığında koşulsuz şartsız konuşabileceği, ona inanacak ve onu koruyacak en az 3-5 tane “güvenilir yetişkin” belirlemesine yardımcı olun. Bu kişiler genellikle anne-baba, öğretmen, büyükanne/büyükbaba, teyze/amca gibi yakın çevrelerinden olmalıdır. Bu kişilerin isimlerini ve onlara nasıl ulaşabileceklerini (telefon numarası gibi) bilmeleri önemlidir. Önemli olan, bu kişilere herhangi bir konuda, kendilerini kötü hissettiren herhangi bir şeyi anlatabileceklerini bilmeleridir.
Kalabalık bir yerde kaybolmak her çocuğun başına gelebilir. Bu duruma karşı basit bir plan yapmak, paniği azaltır. Kaybolduğunda olduğu yerde kalmasını, bağırarak yardım istemesini, polis, güvenlik görevlisine durumu bildirmesini veya çocuklu başka bir anne/babadan yardım istemesini öğretin. Adını, soyadını ve anne/babasının telefon numarasını ezberlemesi de bu gibi durumlar için önemli.
Artık çocuklarımız dijital dünyada da vakit geçiriyor ve oradaki risklere karşı da bilinçli olmaları gerekiyor. İnternette adres, okul, telefon numarası gibi kişisel bilgilerini asla paylaşmamasını, tanımadığı kişilerle konuşmamasını ya da onlardan gelen dosya/linkleri açmamasını söyleyin. Bununla birlikte kendisini rahatsız eden bir içerik veya konuşmayla karşılaştığında hemen güvendiği bir yetişkine haber vermesi gerektiğini anlatın. İnternet kullanımı konusunda birlikte kurallar belirlemeniz ve bu kurallara uyulmasını takip etmeniz son derece mühim. Bu konuda ebeveyn olarak bilgi sahibi olmak için çeşitlionline eğitim modelleri veya güvenilir kaynaklardan yararlanabilirsiniz.
Klasik “yabancılarla konuşma” kuralı yerine “güvenli olmayan davranışlara” odaklanmanız daha doğrudur. Çünkü maalesef istismar vakalarının önemli bir kısmı, çocuğun tanıdığı kişiler tarafından gerçekleştirilebiliyor. Bu nedenle kural, genel olarak şu şekilde yapılandırılmalı: Anne/babana sormadan kimseden, tanıdık olsa dahi hediye ya da yiyecek kabul etme, kimseyle, yine tanıdık olsa dahi bir yere gitme, kimseye kişisel bilgilerini verme. Ayrıca çocuğunuza, içgüdülerine güvenmeyi öğretin. Bir durum ya da kişi onlara “kötü bir his” veriyorsa o ortamdan uzaklaşmaları ve güvendikleri bir yetişkine haber vermeleri gerektiğini mutlak surette anlatın.
Tüm bu kurallardan daha önemlisi, çocuğunuzla aranızdaki iletişim kanalının daima açık olmasıdır. Ne olursa olsun size gelebileceğini, onu yargılamadan dinleyeceğinizi, ona inanacağınızı ve onu koruyacağınızı bilmeli. Sorularına yaşına uygun, dürüst cevaplar vermeniz, endişelerini ciddiye almanız, güven bağını güçlendirir.
Aslına bakarsanız bu güven bağı, aslında çocuklarımıza öğrettiğimiz tüm kişisel güvenlik kurallarının temelini oluşturur. Kurallar ve bilgiler netice itibarıyla birer araçtır ama onların asıl koruyucu kalkanı, ne yaşarlarsa yaşasınlar sığınabilecekleri, onlara koşulsuz inanan ve her durumda yanlarında dimdik duran ebeveynlerinin olduğunu bilmeleridir. Sizlere ilettiğimiz tüm bu kişisel güvenlik önlemleri, onların kendilerini daha özgüvenli, daha bilinçli ve daha güvende hissetmelerini sağlayacaktır. Evet, bu sohbetleri yapmak zaman zaman zor olabilir ama çocuklarımızın iyiliği için bu adımı çekinmeden atmalıyız.
Çocuklarınızla bu konuları konuşurken size yardımcı olabilecek yaşlarına uygun kitaplar, rol yapma oyunları için kullanabileceğinizen uygun eğitici oyuncaklar ya da duygularını ifade etmelerine yardımcı olacak materyaller için Pazarama'nın zengin ürün kataloglarındaki çözümlere hemen göz atabilirsiniz.